Jak wygląda postępowanie egzekucyjne prowadzone przez komornika sądowego?

Postępowanie egzekucyjne prowadzone przez komornika sądowego zaczyna się po uzyskaniu przez wierzyciela tytułu wykonawczego i złożeniu wniosku o wszczęcie egzekucji. Komornik, jako urzędnik państwowy działający przy sądzie rejonowym, realizuje czynności przewidziane w ustawie, stosując środki przymusu wyłącznie w granicach prawa. Poniżej krok po kroku wyjaśniamy, jak wygląda ten proces, jakie są obowiązki stron oraz jakie środki egzekucyjne mogą zostać zastosowane.

Przeczytaj również: Użyczenie adresu do korespondencji - jak biura rachunkowe mogą pomóc?

Podstawa prawna i dokumenty otwierające drogę do egzekucji

Aby komornik mógł prowadzić egzekucję, konieczny jest tytuł wykonawczy, czyli orzeczenie sądowe (np. nakaz zapłaty lub wyrok) opatrzone klauzulą wykonalności. Klauzula wykonalności stanowi urzędowe potwierdzenie, że tytuł nadaje się do przymusowej realizacji.

Uzyskanie tytułu wykonawczego następuje na etapie postępowania sądowego. Po prawomocnym orzeczeniu lub po upływie terminu do wniesienia sprzeciwu od nakazu zapłaty wierzyciel składa w sądzie wniosek o nadanie klauzuli. Dopiero po jej uzyskaniu możliwe jest zlecenie egzekucji komornikowi.

Wszczęcie postępowania egzekucyjnego

Egzekucję wszczyna się na wniosek wierzyciela z dołączonym tytułem wykonawczym. Wniosek powinien wskazywać świadczenie (kwotę lub czynność), dane dłużnika oraz preferowane środki egzekucyjne (np. z wynagrodzenia, z rachunku bankowego, z ruchomości, z nieruchomości). Wniosek określa też zakres poszukiwania majątku dłużnika.

Po przyjęciu wniosku komornik rejestruje sprawę, nadaje jej sygnaturę i kieruje do dłużnika zawiadomienia o wszczęciu egzekucji. Pisma doręczane są zgodnie z przepisami o doręczeniach, a adresowanie zawiadomień odbywa się na podstawie danych przekazanych przez wierzyciela lub z ustaleń komornika.

Uprawnienia i obowiązki stron w toku egzekucji

Wierzyciel może wskazywać lub zmieniać sposoby egzekucji, składać wnioski dowodowe oraz wnosić o poszukiwanie majątku dłużnika. Dłużnik ma prawo do informacji o stanie sprawy, może przedkładać dowody spłaty, wnioskować o ograniczenie egzekucji lub składać środki zaskarżenia przewidziane prawem.

Komornik prowadzi sprawę bezstronnie, zgodnie z ustawą o komornikach sądowych i przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. Stosuje środki przymusu proporcjonalnie do celu egzekucji, dokumentuje czynności i rozlicza wpływy w ustawowych terminach.

Typowe środki egzekucyjne i kolejność czynności

Dobór środków zależy od wniosku wierzyciela oraz ustaleń majątkowych. Często egzekucja rozpoczyna się od zajęć najmniej dolegliwych i możliwych do szybkiego wykonania.

• Zajęcie wynagrodzenia – komornik kieruje pismo do pracodawcy; potrącenia następują z zachowaniem kwot wolnych i limitów ustawowych.
• Zajęcie rachunku bankowego – bank blokuje środki ponad kwotę wolną; komornik przekazuje dyspozycje przelewu zajętych środków.
• Zajęcie świadczeń z ZUS – z poszanowaniem limitów i wyłączeń przewidzianych prawem.
• Zajęcie ruchomości – sporządzenie protokołu zajęcia, oznaczenie składników, możliwość późniejszej sprzedaży.
• Zajęcie nieruchomości – wpis do księgi wieczystej, opis i oszacowanie przez biegłego, przygotowanie licytacji.
• Zajęcie wierzytelności i innych praw majątkowych – np. udziały, prawa z umów, wierzytelności od kontrahentów.

W razie potrzeby komornik może z urzędu lub na wniosek przeprowadzać poszukiwanie majątku dłużnika, korzystając z rejestrów (m.in. CEIDG, KRS, CEPiK, księgi wieczyste) oraz zapytań do instytucji finansowych.

Zajęcie majątku i jego skutki

Zajęcie majątku polega na nałożeniu prawnego ograniczenia rozporządzania składnikiem majątku. Od chwili zajęcia dłużnik nie może swobodnie nim dysponować, a osoby trzecie mają obowiązki informacyjne i zakaz wypłat ponad kwoty wolne lub bez zgody komornika.

Komornik dokumentuje zajęcie protokołem, wskazuje podstawę prawną oraz poucza strony o skutkach i środkach zaskarżenia. Przy ruchomościach dopuszczalne jest zabezpieczenie fizyczne, a przy nieruchomościach – odpowiednie wpisy w rejestrach.

Licytacja komornicza i sprzedaż zajętego mienia

Gdy dług nie zostanie zaspokojony z bieżących wpływów, następuje licytacja komornicza zajętych ruchomości lub nieruchomości. Przed sprzedażą komornik sporządza opis i oszacowanie (z udziałem biegłego przy nieruchomościach), ogłasza termin, warunki licytacji i wadium.

Sprzedaż odbywa się według reguł wynikających z przepisów – z zachowaniem pierwszej i ewentualnie drugiej licytacji, a gdy to konieczne, dopuszczalna jest sprzedaż z wolnej ręki w przypadkach przewidzianych prawem. Uzyskane środki komornik przekazuje na pokrycie kosztów, należności wierzycieli i innych roszczeń według planu podziału.

Zakończenie egzekucji i rozliczenia

Zakończenie egzekucji następuje najczęściej po pełnej spłacie długu, umorzeniu na wniosek wierzyciela, z powodu bezskuteczności lub z innych przyczyn ustawowych. Komornik zawiadamia strony o wyniku, rozlicza wpływy i koszty oraz, gdy zachodzi potrzeba, sporządza plan podziału sumy uzyskanej z egzekucji.

Czas trwania postępowania zależy od rodzaju świadczenia, złożoności sprawy i stanu majątku dłużnika. W praktyce może to być okres od kilku tygodni do kilkunastu miesięcy.

Czynności dodatkowe w ramach uprawnień komornika

Poza egzekucją świadczeń pieniężnych komornik może wykonywać czynności takie jak egzekucja świadczeń niepieniężnych (np. wydanie rzeczy, opróżnienie lokalu w granicach prawa), doręczenie korespondencji sądowej, spis inwentarza na zlecenie sądu lub uprawnionych podmiotów oraz inne czynności przewidziane przepisami.

W zakresie egzekucji niepieniężnej komornik stosuje środki adekwatne do rodzaju obowiązku, zachowując proporcjonalność i zapewniając stronom informacje o prawach i obowiązkach.

Prawa i środki ochrony uczestników postępowania

Uczestnikom przysługują przewidziane prawem środki zaskarżenia, m.in. skarga na czynności komornika w przypadkach określonych przepisami. W toku egzekucji stosuje się także przepisy o wyłączeniach spod egzekucji, kwotach wolnych i ograniczeniach zajęć – komornik uwzględnia je z urzędu lub na wniosek.

Każda ze stron może weryfikować akta sprawy w kancelarii komornika w sposób zgodny z przepisami, a informacje o terminach licytacji i obwieszczeniach są publikowane w ustawowo określonych miejscach.

Kontakt i informacje urzędowe

W sprawach należących do właściwości miejscowej danego organu egzekucyjnego, w tym dotyczących wszczętej egzekucji, uczestnicy mogą uzyskać informacje w kancelarii komornika prowadzącego sprawę. Szczegółowe dane kontaktowe oraz informacje urzędowe publikowane są na stronie internetowej komornika, np. Komornik Małek w Zawierciu, przy czym treści na stronie mają charakter informacyjny.